Kamu Denetçisi Balta: İdarenin mahkeme kararlarını uygulamaması hizmet kusuru

Aliekber METE/ANKARA, (DHA)- TBMM Dilekçe Komisyonu ile İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Üyelerinden Oluşan Karma Komisyon Alt Komisyonu'nda sunum yapan Kamu Denetçisi Ertunç Erkan Balta, milli savunma ve güvenlik başlığında en yoğun başvuru konularından birinin mahkeme kararlarının idare tarafından uygulanmaması olduğunu söyledi. Balta, "İdarenin mahkeme kararlarını uygulamaması ya da geciktirmesi hem hizmet kusuru teşkil etmekte hem de bireyin hak arama özgürlüğünü ihlal etmektedir" dedi.

AK Parti İstanbul Milletvekili Behiye Eker başkanlığında toplanan komisyonda Kamu Denetçiliği Kurumu'nun 2025 yılı raporu ele alındı. Kamu Denetçisi Ertunç Erkan Balta, "2025 yılı itibarıyla adalet, milli savunma ve güvenlik alanında kurumumuza toplam 3 bin 535 başvuru yapıldı. Bu başvuruların nakil talepleri, barınma ve beslenme koşulları, disiplin uygulamaları, sosyal ve eğitsel faaliyetler, sağlık hizmetlerine erişim ve iletişim hakları gibi doğrudan temel hak ve özgürlüklerle bağlantılı alanlarda yoğunlaştığı görülmektedir. Milli savunma ve güvenlik başlığında en çok talep tazminat, vekalet ücretleri, bilirkişilik, arabuluculuk, UYAP uygulamaları, noter işlemleri, adli sicil kayıtları. Bu başlık altında en yoğun başvuru konularından biri mahkeme kararlarının idare tarafından uygulanmamasıdır. Özellikle mahkemelerce hükmedilen tazminat ve vekalet ücretlerinin ödenek yetersizliği gerekçesiyle ödenmemesi yönünde şikayetler sıklıkla Kurumumuza iletilmektedir. Kurumumuzun bu alanındaki değerlendirmeleri hukuk ilkesi ve anayasal düzenlemeler çerçevesinde şekillenmektedir. Anayasa’nın 138'inci maddesi uyarınca yasama ve yürütme organları ile idareler mahkeme kararlarına uymak zorundadır ve bu kararların uygulanması geciktirilemez. Nitekim, yargı kararlarının uygulanması adil yargılanma hakkının ve mahkemeye erişim hakkının ayrılmaz bir parçasıdır. Bu çerçevede, idarenin mahkeme kararlarını uygulamaması ya da geciktirmesi hem hizmet kusuru teşkil etmekte hem de bireyin hak arama özgürlüğünü ihlal etmektedir" diye konuştu.

'ÇOCUKLARDA SUÇ İŞLEME ARTTI'

Ardından Kamu Denetçisi Fatma Benli Yalçın ise 2025 yılından bu yana kadın hakları, çocuk hakları, engelli hakları, sosyal hizmetler ve aileye bakmaya başladığını söyleyerek, "Kamu denetçisi olarak 1 sene içerisinde baktığım dosya sayısı 3 binden fazla. 2025 yılında kadın, çocuk, engelli ve göç alanında, insan hakları konusunda yaptığımız faaliyetler 130. Çocuklarda suç işleme oranları ciddi arttı. Kurumumuz çocuklardan başvuru alan ilk ve tek kurum. Çocuk web sitemiz güncellendi ve 138 bin çocuk tarafından takip ediliyor. Başdenetçimizin katılımıyla Sincan ve Altındağ'daki tüm okulları ziyaret ediyoruz. Şu ana kadar bin 600 tane çocuğa okulda değil, bizzat kendi sınıfında Kamu Denetçiliği Kurumunu anlatmak suretiyle onlara destekte bulunduk ki Sincan ve Altındağ'ı seçmemizin çok özel sebepleri var. Ayrıca, dijital mecralarda çocuk çeteciliğine öykünülen, şiddeti normalleştiren dolayısıyla kanıksatan dizilerle ilgili de özel çalışmalarımız var. Risk grubunda olan çocuklarla ilgili de çalışmalarımız var" değerlendirmesinde bulundu.

EMEKLİ MAAŞLARINDAKİ FARK İÇİN ÖZEL RAPOR

Kamu Denetçisi Abdullah Cengiz Makas ise ekonomi, maliye, vergi, sosyal güvenlik ve çalışma hayatı ile ilgili başvurularla ilgilendiğini vurgulayarak, "Malumunuz, 1999 ve 2008 yıllarında sosyal güvenlik alanında büyük reformlar yapıldı. Emekli maaşlarıyla ilgili hesaplamalarda büyüme oranı ile enflasyon oranı dahil edildi ve emekli maaşları bu iki parametreye göre belirlendi. Bu yeni kanunun veya idarenin bir hatasından değil. Bu formüldeki enflasyon 2024 yılında çok hızlı bir şekilde yükseldi ve böyle bir anomali ortaya çıktı. Yani aynı koşullara sahip, aynı hizmet süresi, aynı prim sayısına sahip iki kişinin, farklı zamanlarda başvurmasıyla birlikte, yüzde 30'a yakın bir maaş farklılığı oluştu. Bunu, bir sorun alanı olarak tespit ettik ve özel raporumuzu sunduk. Dolayısıyla, 2025 yıl içerisinde yaptığımız, çalışma hayatına ilişkin yaptığımız çalışmaların başında bu özel rapor geliyor. Özellikle, bu incelememizde çalışma hayatını çok derin etkilediğini gördük. Çok tecrübeli ve uzmanlık isteyen alanlarda çok hızlı emekliliğe ayrılmaları gördük. Dolayısıyla bu kurumları, şirketleri zor durumda bıraktı. SGK'ye çok ciddi bir iş yükü geldi. Dolayısıyla bu sorunun mutlaka halledilmesi lazım geldiğini düşünüyoruz ve inanıyoruz" ifadelerini kullandı.

'BİN 86 ÇÖZÜM KARARIMIZ VAR'

Kamu Denetçisi Özcan Yıldız ise eğitim, öğretim, gençlik, spor, enerji, sanayi, gümrük, ticaret, ulaştırma, basın, iletişim, orman, su, çevre, şehircilik, gıda, tarım, hayvancılık, bilim, sanat, kültür, turizm başlıklarında çalışma yürüttüklerini vurguladı. Yıldız, "2025 yılında birimimizce verilen dostane çözüm karar sayısı 427 olup, kurumumuzda verilen toplam bin 86 dostane çözüm kararının yüzde 39,31'ine tekabül etmektedir. Dostane çözüm kararları oranlarına benzer şekilde gönderme kararları üzerine çözüm sağladığımız dosyalar da hakeza bu minvalde yüzde 15 oranındadır. Bu yaklaşımı kolaylaştırmak maksadıyla idareler nezdinde irtibat birimlerinin oluşturulması hedeflenmiş, her fırsatta ilgili idarenin en üst yetkilileriyle görüşmeler gerçekleştirilmiştir" diye konuştu.

'YEMEK SİPARİŞ PLATFORMLARI İÇİN TAVSİYE KARARI VERDİK'

2025 yılında toplumu ilgilendiren pek çok alanda tavsiye kararı verdiklerini dile getiren Yıldız, "Bu konuların arasında depremzedelerin hak sahiplikleri, özel okulların ücret artışları, zincir marketlerde plastik poşet sunulmayarak çevreyi koruma sorumluluğunun tüketicilere yüklenmesi, yemek sipariş platformlarının yüksek komisyon uygulamaları ve internet erişim sorunları gibi konular sayılabilir. Bu kararlar neticesinde binlerce vatandaşımızın olumlu yönde etkilendiğini söylemek yanlış olmayacaktır. Bazı tavsiye kararlarımız neticesinde ise mevzuat değişikliklerinin ve yeni düzenlemelerin yapıldığını görme kıvancını sizlerle paylaşmak isterim; Örneğin yemek sipariş platformlarının komisyon ücretleri için ilgili bütün kurumlarla, bütün STK'lerle görüştük. Neticede dünyadaki uygulamalarını da müşahede ederek yemek sipariş platformlarının komisyon ücretlerinin ve anlaşma şartlarının daha şeffaf hale getirilmesi ve komisyon ücretlerinin sınırlandırılmasına ilişkin bir tavsiye kararı verdik" dedi.

'2025 YILINDA 21 BİN 34 ŞİKAYET BAŞVURUSU YAPILDI'

Kamu Denetçisi Şerife Yılmaz ise kamu personelinin başvurularıyla ilgilendiklerini dile getirerek, "2025 yılında yapılan 21 bin 34 şikayet başvurusundan 6 bin 395 adet başvurunun kamu personel rejimi alanındaki şikayet başvurularından oluştuğu, bu sayının da Kuruma yapılan şikayet başvuru sayılarının yaklaşık yüzde 30'una tekabül ettiği görülmektedir. Ayırma kararı 3 tane, birleştirme kararı 80 tane, dostane çözüm kararı 120, gönderme kararı ise bin 551. İncelenemezlik kararı bin 974, karar verilmesine yer olmadığına dair karar 112, kısmen tavsiye-kısmen ret önerisi 50, ret kararı önerisi 389, tavsiye kararı 300. 2025 yılında verdiğimiz kararlarla ilgili, ret kararlarında örneğin, iş bırakma eylemine katılan aile hekimlerinin ücretlerinden kesinti yapılmasıyla ilgili bir şikayet vardı, bu bayağı yoğun bir şikayetti. Söz konusu şikayetler üzerine Kurumumuzca ret kararı verildi" ifadelerini kullandı. (DHA)